G. VARLIK - YOKLUK MESELESİ

Eskiçağ Helen felsefesindeki en güçlü şekilde savunulmuş tezlerden birisi, bu evrenin hiçlikten değil Tanrı ile birlikte ama ondan bağımsız olarak ezelden beri varolan bir maddeden (hyle) meydana geldiğidir. Onlara göre yokluk ve yoksunluk birbirinden farklı kavramlardır. Yokluk, varolamayacağı gibi düşünülemez de. İslam düşünürleriyse, İslam inanç esasları gereğince ezelî bir madde fikrini köklü bir şekilde reddederler; çünkü her şeyin arkesi birden fazla olamaz ki o da Allah’tır. Allah bu evreni, bir maddeden değil, hiçten ve yokken varetmiştir; ne var ki bu “hiç”, madde anlamında değil, “hiçbir şey” anlamındadır. İslam kelamcılarına göre iki çeşit varlık söz konusudur; ezelî ve başlangıcı olmayan bir varlık ile sonradan varolan (muhdes) varlıklardır.